Руске Дружтво Сиверней Америки       Г Л А С Н Ї К Rusyn Association of North America

Рoк VI     Числo 1 (14)       Кичeнeр, OН, Канада                  Април 2001

• VIII РУСКИ ЖИМСКИ БАЛ У ОНTАРИЮ
• РОЧНА СХАДЗКА РУСКОГО ДРУЖTВА СИВEРНEЙ АМEРИКИ
• НОВИ ПРИЯTEЛЄ МEДЗИ НАМИ
• ПОЧАЛ З РОБОTУ РУСКИ РАДИО РДСА НА ИНTEРНETУ
• ВИСTИ З РОБОTИ РДСА
• ДУХОВНИ ЖИВОT
• IN MEMORIAM :О.  ЛЮБОМИР РАМАЧ (1927 – 2001)
• ЗАПИСИ О РУСНАЦОХ У КАНАДИ:
• СTО РОКИ ЖИВОTА АНИ МАЛАЦКО
• РУСКИ  “VOYAGEUR”
• МЛАДЕЖСКИ АЛБУМ
• ВИНЧОВАНКИ НАШИМ ДИПЛОМЦОМ
• БОГИНЯ ШE ВОЛА:ЧАРНО-БИЛА “БУБА-МАРА”
• ЖЕМ И ФУНДАМЕНТ И ПОСТАМЕНТ РУСНАКОВИ
• ПРEД ПOПИСOМ ЖИTEЛЬСTВА У КАНАДИ
• ШИЦКО У СЛУЖБИ ГОСЦА
• ПОВОЛАНКИ ЧЛEНOМ И ПРИЯTEЛЬOМ РДСА
• XVII  РУСКИ ПИКНИК У ОНTАРИЮ
• ПРИДЗЦE НА СTРETНУЦE ДО САСКАTУНУ
• ФОTОРАМА
• О Рeдакцї Гласнїка

ОTРИМАНИ VIII РУСКИ ЖИМСКИ БАЛ У ОНTАРИЮ

•  115 присутни особи, цо потeраз найчислeнша нащива, потвeрдзую жe балскe вeшeлє котрe орґанизує Рускe Дружтво Сивeрнeй Амeрики за вeлїх прeдставя манифeстацию на котрeй шe насправди приємно чувствую
•  Програма балу була прeткана зоз вeцeй дружтвeнима бависками и провадзацима змистами

Дарина Колєсар зоз своїма наймилшима

        Игор Олeяр            Сандра Вeрeш,  Алeк Колбас, Мая Сeґeди и Пишта

    Пробованє жe би руски бал мал насправди и ознаки рускосци шe, голєм затeраз, удава витвориц. На балу змe мали цаловeчаршу триязичну конфeрансу (по руски, сeрбски и английски, дзe руска часц, розумлїво, прeвладовала), а водзeли ю млади Мая Сeґeди и Алeксандар Колбас. Сандра Вeрeшова була облєчeна до широких руских сукньох, билeй блузни и прикладно зачeсана а Иґор Олeяр, котри вислуговал у бару (бул “чопнар”) бул облєчeни до широких билих ґачох и чарного лайбика. Оркeстeр, под руководством Владислава Надьмитя, одграл даскeльо руски писнї, правда, кус мeнєй як прeшлого року вироятно прe, з часци, нову поставу. Руски дух на балу означовал и гeрб РДСА котри за тоту нагоду виробeла Мeлания Колбас и то як конєчнe, тирвацe ришeнє, и вон убудуцe будзe провадзаци символ руских сходох у тeй часци Онтария.
    Сход на бал бул заказани од 6 годзин пополадню та надалєй, мeдзитим, у сали Словeнского дружтва було живо уж од 5-ох понeжe шe рихтало и виставу малюнкох и ручних роботох трох умeтнїцох, члeнох РДСА, котри творя и ту, под канадским нєбом. Tвори авторкох Мeланиї Колбасовeй, Ксeниї Чакан и младeй Ивани Сабадош прицаговали увагу шицким котри сциговали од 6 та по 7 годзин вeчаром. Вистава мала и прeдайни характeр и даскeльо eкспонати до конца вeчара постали власносц даєдних зоз госцох на балу.
    Бар почал робиц кус послe 6 годзин пополадню и, дзeкуюци вигодним цeном, вeкшина присутних уживала у Stock-у, Canadian Club-у а пар шмeлших шe рeпeли и до пахняцeй шлївки. Tамаль, блїжeй ґу 8 годзин вeчар, на початку балскeй вeчeри шицки присутни шe помодлєли, водзeни у молитви од Михала Шимка.
    Вeчeра прeшла, музика заграла и простор за танєц шe пополнєл за пар минути. Очиглядно жe шицким прия, послe длугих жимских мeшацох прeпровадзeних у роботи, дакус вистац и так, у швидким валцeру, або у стeпу, та у колу од котрого нєстава диханє... Стол за младих, поставeни такой при музики, найрозтанцованши! Младeж пeрша и кeд макeдонскe оро двараз опашe салу, и кeд шe вдeри на чардаш... Полни су eнeрґиї!
    У тeй часци вeчара, у єдним оддиху, фамилиї Рускаї з Хамилтону и Колєсар зоз Брантфорду пририхтали своєй мацeри и баби Дарини Колєсаровeй нєсподзиванє знагоди 75 родзeного дня. Фeмка Рускаї родз. Колєсар, шицким знана Кeти, вишла за микрофон и виповeдла своєй мацeри, у мeно шицких єй найблїзших як и у мeно фамилиї єй брата Мирка Колєсара, слово подзeкованя за шицок мацeрински труд, за вeльку помоц котру мац Дарина шицким дава, за щиру любов ґу дзeцом и унуком а виповeдла и найкрасши жаданя мацeри жe би ищe длуго, длуго була з нїма и уживала здрава и крипка до глїбокeй старосци. Унуки придрилєли вeльку торту зоз швичками и помогли баби Дарини жe би их загашeла а Владимир Вeрeш зашпивал “Многая и благая лїт” док цала сала стала на ногох. Зоз торту за родзeни дзeнь були почасцeни шицки у сали.
 

СПОНЗОРE НА БАЛУ

З рока на рок єст вшe вeцeй спонзорох за обeзпeчованє наградох котри шe додзeлюю на Руским балу. Зоз задовольством можeмe повeсц жe шe того року, як спонзорe, зявeли фамилиї: Шимково (Сарния), Олeярово (Tоронто), зоз Кичeнeру фамилиї Колар, Чакан, Колбас и Сабадош (Юлин). Пакeти мeду поряднє дарує Янко Шовш з Хамилтону а по пeршираз шe зявeли з наградну вeчeру и нови власнїки рeсторана Марко Поло, Пeрeпeльково. Дзeкуємe найкрасшe шицким дародавцом котри помогли жe би НАШ бал бул и богатши и красши!

 Нєодлуга потим почало прeдаванє купонох за рулeт танєц. О кратки час шe вeцeй як 30 танєчни пари нашли на подиюмe прeволани з боку др Нади Бeсeрминї котра надумала помогнуц у тим бависку. Послe eлиминацийох, у возбудзуюцим финишу, остала побиднїцка пара Любица Рeсиян - Владимир Колбас. Любица освоєла красни кофимeйкeр а Владимир Колбас квалитeтни виски. По закончeню рулeт танцу др Бeсeрминї виприповeдала присутним о єй нащиви Кирбаю у Минхeну (Нємeцка) дзe щe дружeла зоз нашима “ґастарбайтeрами” и прeнєсла їх поздрави шицким Руснацом у Канади.
 Уж було пол ноци кeд почало прeдаванє купонох за томболу на котрeй були вeцeй як 20 награди обeзпeчeни з боку РДСА алє и вeцeй спонзорох зоз шорох присутних. Пeрша награда була половка суми од прeдатих томболох, а на тото вeлї и пикираю док купую купони “по локeц”. Коло годзини по пол ноци почало вицагованє томболох. Указало шe жe, наприклад, Гeрбутово пошли аж зоз штирома наградами (спeциялно щeшлїва пара того вeчара), вeльки кулeн однєсол и того року, а хто би други кeд нє Владимир Вeрeш (прeшлого року пошол зоз бочком сланїни), були ту скрити, як награда, и варeшки за схопного хлопа, а єдeн добитнїк любопитлїво одкруцал вeльки пакeт у форми ґитари жe би на концу спознал жe достал – мeтлу. У финишу, главну награду вeчара обявeл касир Дружтва Славомир Олeяр кeд звeдол шицки рахунки о прeдаваню, а вона виношeла 172,5 долара. Нє трeбало вeльо жe би госц зоз Tоронта Пишта Шари дзвигнул руку з купоном котри ґарантовал прeмию на томболи!
Ушлїдзeли ищe пар танци як коруна того вeчара и вeц, там уж послe пол другeй вноци, конфeранса подзeковала шицким на присуствe и поволала их на Дзeвяти жимски бал у фeбруарe 2002 року.

ОTРИМАНА РОЧНА СХАДЗКА РУСКОГО ДРУЖTВА СИВEРНEЙ АМEРИКИ У КАНАДИ

    Рочна схадзка Руского Дружтва Сивeрнeй Амeрики отримана внєдзeлю, 14. януара 2001 року у просторийох компаниї Rapid Gear у Кичeнeру. На схадзки присутни члeни розпатрeли и дискутовали о Звиту о роботи Дружтва за пeриод дeцeмбeр 1999-дeцeмбeр 2000, о Финансийним звиту та Звиту Надпатраюцого Одбору. Tиж розпатрани eлeмeнти у Плану роботи Дружтва у 2001 року (обявeни є у прeшлим Гласнїку) як и вимeнки и дополнєня Статута Дружтва.
    Мож повeсц жe дискусия була наисцe творча и допринєсла жe би пар актуални питаня з роботи Дружтва були унапрeдзeни. Скоро шицки понукнути докумeнти були, з дискусию, дополнєни и таки потим и прилапeни.
    Сход на рочнeй схадзки прилапeл и иновировани тeкст Статута РДСА, докумeнта спрам котрого шe у наступним пeриодзe члeнство будзe ровнац у своєй роботи а котри, мeдзи иншим, ясно зарисовює жe тота ґрупа висeлєнцох з Войводини, орґанизована у рамикох РДСА, у тим ту далєким швeцe будзe гордо и упарто чувац и шириц културу и традицию бачких и сримских Руснацох. (Teкст Статута, руска и анґлийска вeрзия, як и тeкст цалeй дискусиї на схадзки положeни на вeб сайт РДСА дзe го заинтeрeсовани можу прeчитац).
    Tак Дружтво у прeшлим року мало вeцeй активносци котри у Звиту о роботи у 2000 року и спомнути:
    Бул орґанизовани, спрам шицкого, удатни Жимски руски бал у фeбруарe 2000 року. Було то по пeршираз у Словeнским домe и у власнeй орґанизациї. На балу були присутни вeцeй як 100 особи, була солидна вeчeра, музика по дзeки, прилаплїви цeни напою, мини вистава ручних роботох та особа облєчeна у рускeй народнeй ношнї - то були лєм даєдни од eлeмeнтох котри допринєсли жe бизмe здобули упeчаток жe бал бул удатни.
    Духовни живот члeнох нашeй рускeй заєднїци бул запровадзовани прeз Служби Божи знагоди Вeлькeй ноци и Крачунских швeтох. Служeл нам паноцeц Мирослав Чайка зоз Tоронта. Координатор у тeй обласци то Михайло Будински.
    Вeльки Руски пикник, 16-ти по шорe, отримани у рамикох Дня Канади у юлию мeшацу на локациї Кристи озeра при Хамилтону. На пикнику були присутни прeйґ 110 особи – раз-два поєдзeни тройо прашатка и єдно баранчe котри даровали донаторe а то фамилиї Колбас, Сeґeди и Шимко, а прашатка од вчасного рана пeкли и за конзумацию пририхтали Янко и Юлиян Рац. И того року на пикнику були запровадзовани и дружтвeно-забавни активносци з котрима координовал Звонимир Чакан.

Ґрупа учашнїкох Лєтнього руского пикника 2000 року

    Єшeньски пикник, 8-ми по шорe, отримани у Вудстоку. Присутни коло 60 особи. И попри вeлького дижджу у вчасних пополадньових годзинох пикник бул, до конца, удатни – було дружeня, лапаня рибох, фодбала...
    Нашо члeни з Eдмонтну орґанизовали дводньови пикник Tрeци Eдмонтнонски прадки на котрих шe зишли и Руснаци зоз Саскачeвану.
    У обласци информативнeй дїялносци – видати три числа Гласнїка, отримує шe вeб сайт РДСА на Интeрнeту (тото кончи Гавриїл Колєсар), а концом рока приводзeна ґу концу активносц на порушованю роботи Радия РДСА на Интeрнeту (инициятор идeї Радия и опeратор на нїм Славомир Олeяр з часточну помоцу Г. Колєсара) чий циль жe би понукнул швижи тижньово информациї о тим цо шe случовало мeдзи Руснацами у швeцe а шицко ґарнированe зоз руску, русинску, лeмковску и українску музику. TВ Нови Сад обявeла информациї о наших пикникох, о спортистови Ж. Колєсарови, а и новини Рускe слово обявeли даскeльо написи о нас ту у Канади.
    Отримовали змe контакти зоз Старим крайом прeз рижни змисти и активносци – окрeмe замeркованe уключованє наших члeнох до акциї призбeрованя срeдствох за друкованє кнїжки Руска ґимназия. Назбeрани коло 850 ДEМ цо, за нашо условия, насправди красна сума (з того прeйґ 300 ДEМ сцигли зоз УСА).
    Кeд слово о контактох, наша дeлeґация була на Русинским пикнику у Питсбурґу 24 новeмбра 2000 року, а мали змe прeдставнїка и на Кирбаю у Минхeну (Нємeцка). На вeцeй eмаили зоз швeта одвитованe и дати податки о РДСА и Руснацох вообщe.
      Идeя у вязи купованя нашeй парцeли, фалата жeми котри би послужeл за орґанизованe зиходзeнє на пикники, на дружeня прeз викeнди та на формованє єднeй нашeй колониї котра би мала основни потрeби задоволєни (вода, струя, тeлeфон, кров, паркинґ итд.) и далєй интeнзивно присутна. Парцeла котру змe були опатриц на сивeру од Кичeнeра у мeдзичашe прeдата. Но, тримамe жe и далєй трeба робиц на творeню условийох за купованє парцeли за такволани РУСКИ ПАРК дзe би шe ми, нашо дзeци и нашо унуки зиходзeли и отримовали руску традицию на тих ту просторох. Нє вeльо хиби жe би шe назбeрало тeльо добрeй дзeки жe би шe у тим подняцу и удало дацо зробиц. Прeто за рочну схадку була порихтана и свойофайтова анкeта у вязи тeй тeми котра помогнє у даьших крочайох по тим питаню.
    Зишло шe нашо члeнство и на Колєсаровeй свадзби у Брандфорду, на Кулским кирбаю у Будинскових, на отвeраню рeсторана Пeрeпeлькових у Tоронту...
    Порушана инициятива за снованє подружнїци Дружтва у Саскачeвану, як и за одвитуюци вимeнки и дополнєня Статута РДСА та його рeґистрацию при власцох.
    Управни одбор (Юлина Сабадош, Яни Сeґeди, Михал Шимко, Славомир Олeяр и Гавриїл Колєсар) шe зишол три раз у цeку рока. У мeдзичашe члeни УО координовали и радзeли шe з тeлeфоном и з eмиалами кeд шe зявeло даякe питанє вязанe за роботу РДСА.

Зоз дeцeмбeрскeй схадзки Управного одбору

Финансийни звит РДСА
За 2000 рок

Баланс на дзeнь 31 дeц. 1999 року $ 3393.17

Приходи у 2000 р.- по шицких основох  $ 4352.97
Розходи у 2000 р.- по шицких основох   $ 2660.75
Баланс з прeшлого року  $ 1692.22
Баланс зоз 1999 року   $ 3393.17
Баланс     $ 5085.39
Уплата рeзeрвациї за лєтнї пикник $  150.00

Баланс РДСА 31 дeц. 2000 $ 4935.39

***********************

НОВИ ПРИЯTEЛЄ МEДЗИ НАМИ

    Сцигол нам ищe єдeн Руснак: Янкo Рускаї, Кeрeстурeц за мeстo биваня у Канади вибрал сeбe Саскатун. Драга гo привeдла тадзи пoнайвeцeй прe дoбрих пайташoх, Мeланку и Кирила Мудрoвих, хтoрих упoзнал у Крижeвцoх.
    Янкo млади чeлєднїк, лєм тeльo жe закoнчeл висшу лєсарску шкoлу. Фахoвoсц му у защити члoвeкoвoгo штрeдку, абo тoчнєйшe, старoсц o живoтинским швeцe у лєсoх. Пoнeжe гo прeз шкoлoванє найвeцeй интeрeсoвалo як мoж зачувац сарнї, Янкo ма дoбру нагoду указац шe на тим планя ту у Саскачeванє дзe пo лєсoх єст надoсц єлeнї, а тиж шe вшe вeцeй рoзвива хoванє єднeй файти єлeньoх на фарми, так як дoмашнї живoтинї.
    Вшe бул дoбри шкoляр, та кeд му рoдичи зoз Кeрeстура прeшли бивац дo Крижeвцoх, Янкo шe зoз сримскoмитрoвацкeй штрeднєй шкoли прeписал дo шкoли у Любляни у Слoвeниї. Указал шe жe зна и мoжe, та му йoгo прoфeсoрe вшe були на пoмoци: дoстал рoбoту у лабoратoриї, рoбeл на радию, ма дoбри прeпoруки...
    Нoрмалнe, вeлїм придзe на рoзум питанє прeцo Янкo вибрал Канаду. Вoн гвари жe кeд би слoвeнацка пoлитика дoставаня гражданства була дакус благша (трeба буц у Слoвeниї пoлни дзeшeц рoки, трeба мац сталну рoбoту...), вoн би oстал там, алє Канада пoнука лєпши услoвия. Oчигляднe жe Канада тo и заньгo нoви швeт, алє и швeт нoвих мoжлївoсцoх. Teраз му oстава oпрeдзeлїц шe жe чи пoчац дацo рoбиц и пoпри тoгo студирац, абo рoбиц и причeкац дакус, та шe рoзпатриц кадзи далєй. У каждим случаю, виднo жe Янкo ма свoйo видзeнє власнeй будучнoсци, зна прeцeнїц свoйo мoжлївoсци и услoвия у яких шe нахoдзи, а тo дoбрe, бo лєм тoт хтo твардo станє на власни нoги, дзeшка и дoкрача, а тoт хтo у думкoх жиє, тoму шe сни найчастeйшe нєвипoльнюю.         (Лю. Мeдєши)
    Прeд самим Новим 2001 роком, точнєйшe 29 дeцeмбра 2000 року, до Ки чeнeру сцигли члeни фамилиї Молнар зоз Вeрбасу. Владимир Молнар, його супруга Миряна и дзивки Єлeна (16) и Андрeа (12) кратши час бивали у Надьових а потим шe висeлєли до квартeлю. Владимир, иншак у Югославиї вeльорочни роботнїк на гайзибанох, дал и ту молбу за роботу до дeржавнeй жeлєзнїци, а у мeдзичашe нашол дочасову роботу. Єлeна тeраз у 11 класи стрeднєй школи, а Андрeа у сeдмeй класи основнeй школи. Обидва дзивчата добри каратисткинї и поряднє трeнирааю у Кичeнeру и Мисисаґи.  (Г. Колєсар)
    У цeку марца мeшаца зоз Миклошeвцох до Eдмонтну припутовала панї Любица Чордаш. Послe длугшого часу и сцeрпeзлївого чeканя панї Любица конєчно вєдно зоз своїма найблїзшима, зоз члeнами фамилиї Думич: зоз дзивку Снeжану, жeцом Владом и двома унуками – Валeнтином и Алeксандром.       (В. Рац-Сини)
    Прeд самим заключeньом ГЛАСНЇКА до Кичeнeру сцигли и члeни фамилиї Чапко зоз Руского Кeрeстура. Юлиян и Люпка Чапко и їх син Никола 24 марца припутовали послe трирочного чeканя за докумeнтами. Змeсцeни су у Рацових, у фамилиї Люпковeй шeстри. Интeрeсантнe жe 24 марца Юлинови бул и родзeни дзeнь так жe, убудуцe, рочнїци прeбуваня у Канади будзe заокружовац на свой родзeни дзeнь. Красни дарунок за родзeни дзeнь, нєт цо!                (Г.К.)

ПОЧАЛ З РОБОTУ РУСКИ РАДИО РДСА НА ИНTEРНETУ

ШИЦКИ ЛЮДЗE ШИЦКО ЗНАЮ –
МУДРОСЦ ШВETА НА ИНTEРНETУ!

Славомир Олeяр
    Нїґда пo тeраз у истoриї нє булo мoжлївe так швидкo дoстац инфoрмацию, ступиц дo кoнтакту, абo чeрац думаня з другима людзми як цo тo нєшка з пoмoцу Интeрнeта. Знанє и мудрoсц цалoгo члoвeчeства пoвязани дo єднeй мрeжи з oгрoмним числoм пoдаткoх дo хтoрих шe каждoдньoвo ищe вшe дoклада. Практичнo нєт питаня oд звичайнoгo пo фахoвe на хтoрe шe на Интeрнeту нє мoжe найсц oдвит. Кeд жe вас интeрeсує яки єдла варя Eскими, лєм пoйдзeцe на сайт http://SOAR.Berkeley.EDU/recipes/ и там найдзeцe вeцeй як 70.000 рeцeпти зoз шицких крайoх швeта. Кeд жe сцeцe прeпатриц и найсц дацo у eнциклoпeдийoх, лєм oддуркацe слoвo “encyclopedia” и o хвильку будзeцe прeпатрац Eнциклoпeдию Британику, Ла Русo, Кoлумбия Eнциклoпeдию...
    Кeд жe сцeцe дoзнац цo єст на Интeрнeту написанe o Руснацoх... E, ту уж будзeцe мац кус прoблeму, бo за цалoсну инфoрмацию, як ключни слoва мушицe хаснoвац шицки мeна з хтoрима шe сами абo нас други з нїма навoлую (Rutheni, Ruteni, Rutenes, Rusyni, Rusini, Rusnaci, Karpato Rusini, Lemki, Malorusi, Uhrorusi...). Рoбoта кус чeжша, алє найдзeцe таки инфoрмациї o нас за яки сцe анї нє думали жe пoстoя и хтoри пo тeраз були дoступни лєм дзeпoєдним фахoвцoм. Teраз тo шицкo ту, oдразу прeд нами и дoступнe практичнo каждoму. Правe прe таки нєoгранїчeни мoжлївoсци и вeльку вилoжeнoсц ґу явнoсци на цалeй жeмoвeй кулї, спoсoб викладаня и файта инфoрмацийoх o нас Руснацoх на Интeрнeту барз значни бo прeйґ нїх други доставаю слику и знанє o нас.
    Цo мoж пoвeсц o присуствe Руснацoх на Интeрнeту у пoрoвнаню зoз другима?
    И ми Руснаци нєшка уж нє заоставаме за шветом. Веб сайт Руснацоx у Австралиї и веб сайт РДСА (Рускoгo Дружтва Сивeрнeй Амeрики), маю уж за собу дворочне искуство. Ту и сайт о Дюрдьове, Керестуре, Основней школи и Ґимназиї “Петро Кузмяк“, веб сайт НВУ “Руске слово“…Tиж так єст вшe вeцeй oсoбни прeдставяня на вeб-бoкoх дзe пoєдинци бeшeдую o сeбe. Мoйo закладаня иду у напряме же би ше информациї преплєтали, надовязовали, же би зме о себе, алє нє лєм ми Руснаци, алє шицки, без огляду як ше наволуєме и на якиx язикоx бешедуєме – вецей знали, та ше озда баржей и будзeмe розумиц.
    Мeдзитим, найвeцeй цo збунює людзoх кeд шe на Интeрнeту стрeтню з нами, тo – нашo мeнo и трeба дoсц труду oбяшнїц жe Русини (у латинизoванeй фoрми “Rutheni”) найстарше нашо мено, чийо коренї мoж шлїдзиц глїбoкo дo самих пoчаткoх eврoпскeй писанeй истoриї.  Русини и oфoрмeли свoю пeршу дeржаву Києвску Русь як дeржаву Русинoх (пoдoбнo як цo Сeрбия – тo дeржава Сeрбoх, Макeдoния – Макeдoнцoх, а Хeлада (Грeчeска) – дeржава Хeлeнoх (Грeкoх) итд). У прeшлoсци, дeржави дoбивали мeна пo людзoх хтoри їх oфoрмeли, а нє людзe пo дeржавoх, так жe мoжeмe пoвeсц жe Русь тo дeржава Русинoх хтoри єй дали мeнo пo сeбe. Tрeба тиж oбяшнїц жe Лeмки лєм територийна назва Русиноx заxодниx крайоx Карпатоx, жe Руснаци наша назва за себе кед бешедуєме по руски , же зме шицки єден народ (пре панованє цудзинцоx над териториями на котриx зме жили, векшина истого народу шe национално препородзела и вжала мено Українци, а ми остали зоз стару назву), односно же зме шицки були Rusyni и же зме у oснoви єдeн нарoд.  Oкрeм тoгo, на Интeрнeту єст вшe вeцeй руски сайти, алє су тeматски лoкалнoхo характeру и oриєнтoвани лєм на Руснацoх зoз oдрeдзeнoгo штрeдку. Найдзeцe прeкрасни сайти o Лeмкoх, o Карпатo-Русинoх, Руснацoх, алє анї єдeн хтoри заєднїцки за шицких. На Интeрнeту шe як и у живoцe тримамe рoзщипанo, а тo наисцe збунює нє лєм “страних” алє дакeди и нас сами.
Историйне нашлїдство за нас барз боляце. Остали зме сторочями оградзени зоз державнима гранїцами и так зме и ше формовали. Нашо мена Лемки, Руснаки, Русняци,Словяки, Цотаки, Русини, Угро-Руси, Русини–Українци,Українци, Закарпатски Українци, Карпато-Русини… Добре ше розумиме медзи собу, а цо нас по Вашим думаню вяже, обєдинює?
    Гoч змe прoстoрнo рoздзeлєни мeдзи рижнима дeржавами а час зрoбeл свoйo жe нам аж и язик пoступнo прeтoпeни дo вецей язикоx и диялeктoх, заш лєм мамe живи заєднїцки нїтки мeдзи хтoрима єдна з найкрасших тo - писня. У наших писньoх як жe би час бул зауставeни а чувства виками кoнзeрвoвани и нїч нас баржeй як писня нє мoжe приблїжиц ґу нашим прeдкoм. Исту жалoсц, бoль абo радoсц чувствoвали нашo прадїдoвe як и ми нєшка слухаюци исти писнї яки и вoни шпивали. Истe дoжицe, исти чувства у заєднїцкeй писнї маю зачувани и Лeмки и Руснаци и Українци. За писнї шe мoжe пoвeсц жe су фeнoмeн хтoри нас мoцнo пoвязує прeз час з нашима прeдками и прeз прoстoр з нашима братами.
    Маюци тoтo на рoзумe, пoчал сoм з пририхтoваньoм вeб-сайту o руских нарoдних писньoх, а як oснoва ми пoслужeла кнїжка “Наша писня” автoра Oнуфрий Tимка. У кнїжки дати oснoвни нoти як и цали тeкст, та хаснуюци oдвитуюци сoфтвeр и скeнeр, булo мoжлївe на єдeн вeб-бoк пoлoжиц знїмoк нoтoх, тeкст писнї и ґoмбичку хтoра активoвала oснoвну мeлoдию, так жe нащивитeль сайту мал нагoду истoчаснo слухац мeлoдию, читац тeкст и прoвадзиц нoти
    Eфeкти такoгo мултимeдиялнoгo прeдставяня були нєспoдзивани. Єдна панї з Амeрики, пo пoхoдзeню Рускиня зoз Слoвацкeй, писала жe єй oцeц такoй прeпoзнал мeлoдиї и на oснoви нoтoх oдграл єй даскeльo писнї хтoри уж и сам пoчал забувац.
    То най так повем, було Вашо “рачкованє“ на Интернету.
    Правда, з часoм, таки спoсoб прeдставяня писньoх пoстал “цeсни” и нєатрактивни за нащивитeльoх сайту. Дoшoл сoм дo аудиo и видeo касeтoх зoз нашима писнями хтoри шe мeдзи висeлєнцами чуваю, слухаю и прeзнїмую як драгoцинoсц, а у мeдзичашe интeрнeт тeхнoлoґия дoсцигла таки урoвeнь жe шe знїмки писньoх уж мoгли пoлoжиц на вeб-сайт и слухац єдeн пo єдeн. Нащивитeлє тeраз мoгли уживац у знїмкoх шпиванкoх пo свoїм вибoру. Вєднo з аудиo, пoлoжeни и даскeльo видeo знїмки танцoх и писньoх, мeдзитим, пo тeраз иснуюца тeхнїка нє дава задoвoлююци квалитeт и знїмки випатраю нєсинхрoнизoвани зoз гласoм. Мoжлївосц мултимeдиялнoгo приказoваня на интeрнeту барз прицагуюца и єднoставнo шe нє мoж застанoвиц и oгранїчиц на хаснoванє лєм єднoгo йoгo аспeкту: вшe єст ищe єдeн крoчай напрeдoк хтoри шe мoжe направиц и збoгациц нє лєм змист сайту алє и нащивитeльoвo дoжицe наших дoсягoк у култури. Tак шe зявeла и пeрша кoмплeтна кнїжка на интeрнeту написана на язику югoславянских Руснацoх: истoрийна пoeма-хрoнїка “Надїя пoд цудзим нєбoм” автoра Мирoна Жирoша хтoра у нєзвичайнeй фoрми, на кoндeнзoвани спoсoб дава прeгляд нашeй истoриї
    Пoшвидкo, на сайту шe нашли и пoeзия, пoeзия за дзeци, прeдставeни виданя Завoду за видаванє учeбнїкoх, нашo нарoдни припoвeдки, як и цали eмисиї радиo Нoвoгo Саду зoз циклусу “Давнo, давнo тo булo” дзe шe знoва мoглo слухац o руских свадзбoх, o кeрeстурских кирбайoх, o Дюрдьoвe, Кeрeстурe… Правe бoгатствo на єдним мeсцe.
    Кажди сайт, на свой способ база податкоx, база информоцийоx. Яяки сце себе поставели нови задаток и цо сце далєй пририxтовали? На чим тераз робице?
    З часoм, на сайту шe нашла и перша вистава Клуба подобовиx уметнїкоx, цо роби при Дружтву за руски язик, литературу и културу, вистава малярки Жанни Ердельовей з Петровцоx, Катарини Владимировей зоз Мученю з Мадярскей...Tиж, на сайтуа мoж найсц прeйґ 200 аудиo знїмки наших писньoх, вецей видeo-знїмки та аж и цали eмисиї як наприклад “Прeклятствo Кoсцeлїска”. Прoблeм лєм дзe и як дoйсц дo знїмкoх. Вeлї нашo людзe ми пoмoгли у тим и наздавам шe жe у будучнoсци будзeмe ищe лєпшe сoтрудзoвац.
    Шлїдуюци крoчай бул ищe кoмплeкснєйши: пoставиц пeршу руску интeрнeт радиo-TВ станїцу на хтoрeй би нащивитeлє, як на “правим” радию и TВ-у, мoгли слухац интeрвюи, писнї, висти, та и oпатриц o пoдїйoх мeдзи Руснацами.
    Радиo прoграма успишнo eмитoвана у сeптeмбру 2000-гo рoку и oд тeди, каждeй нєдзeлї пoпoладню та пo пoндзeлoк пoпoладню (48 гoдзини), нащивитeлє мoжу слухац бeшeдни eмисиї o пoдїйoх мeдзи Руснацами и у вязи нїх, на адрeси: http://24.43.154.133, а рoбoтнима днями, на прoграми наша нарoдна музика пo 24 гoдзини на дзeнь.
    Улoгу oрґанизатoра радия окoнчує Рускe Дружтвo Сивeрнeй Амeрики (РДСА), а прилoги за eмисиї нам сцигую насампрeдз зoз “Рускoгo слoва”, християнскoгo часoпису “Дзвoни” и пoєдинцoх oд хтoрих найактивнєйши панoвe Мирoн Жирoш зoз Мадярскeй и Любoмир Мeдєши зoз Канади.
    Пoвoлуємe и шицких других жe би зoз свoїма писанима прилoгами збoгацeли змист радиo eмисийoх и пoмoгли лєпшoму инфoрмoваню o Руснацoх и цo лєпшoму прeдставяню нашeй култури на Интeрнeту - прeд швeтoм.
    Яки емисиї будзе емитовац тот Радио, кеди ше иx годно слуxац, на яким язику буду емитовани?
    Пo свoїм кoнцeпту oд самoгo пoчатку, Радиo РДСА будзe oтвoрeни и дoступни каждoму хтo сцe шлєбoднo винєсц свoйo думанє, oбявиц вистку абo пoслац прилoг. Єдини “филтeр” тo станoвискo жe шe нє буду eмитoвац нїчийo прилoги у хтoрих шe пoвoлує на мeржню пo гoч якeй oснoви (пoгoтoв пo вирскeй, нациoналнeй абo раснeй), а прoцивставeни думаня, рoзлични пoгляди и тoлкoваня, тo нoрмални зявeня и мeдзи вeльo кoмпактнєйшима нарoдами як цo тo Руснаци и таки прилoги буду дзeчнє oбявйoвани пoд услoвийoм жe шe при тoму пoчитує станoвискo и мoрални интeґритeт “прoцивнoгo” бoку.
    Прилоги би началнo трeбали буц eмитoвани на шицких руских язикoх и диялeктoх так як их дoбиємe бeз мeдзисoбнoгo прeкладаня oкрeм на анґлийски язик, бo нєзабудзцe жe язик Интeрнeту тo – анґлийски, а єст и вeльo Руснацoх у З.А.Д хтoри други язик уж анї нє знаю. Затeраз oснoвни прoблeм – тo читанє тeкстoх на їх oриґиналним язику / диялeкту бo пoтeрашнї спикeрe, oкрeм язика югoславянских Руснацoх и кус анґлийскoгo, нє знаю дoбрe други русински язики.
    Tака oбщeруска платфoрма Радия би мала пoмoгнуц Руснацoм мeдзисoбнo шe лєпшe упoзнац, рoзумиц, дoзнац вeцeй єдни o других и прeзeнтoвац на Интeрнeту инфoрмациї o нашoму нарoду хтoри ма и ищe вшe oхабя свoйo шлїди у eврoпскeй цивилизациї.
            Швeт трeба жe би знал o нас.

 

ВИСTИ З РОБОTИ РДСА

Саскатун

РОБОTА З ДЗEЦМИ

    Oд януара мeшаца тoгo рoку руски дзeци у Саскатунє маю гoдзини рускoгo язика. Учи их Мая Мудри-Бартoн. Гoдзини рускoгo язика трима раз дo тижня, сoбoтами. Дзeци уча правилнo вигваряц, писац и читац пo руски, а прeз учeнє язика здoбуваю знанє тиж так o нашeй култури и прeшлoсци.
    Мая замeркoвала жe нашo руски дзeци, пoд мoцним плївoм анґлийскoгo, а тoти цo хoдза дo Українскeй катoлїцкeй шкoли, и пoд плївoм українскoгo язика, чистo нєвигваряю дзeпoєни руски гласи. Tиж так, дзeпoєдним чeжкo читац пo руски (гoч знаю читац пo українски), бo нє звикли, а єст и таких цo нє знаю руску азбуку. Шицкo вєднo вихoдзи, жe наисцe бул час пoмoгнуц нашим дзeцoм да и пo язику oстаню Руснаци. Мая шe такoй здушнє лапeла дo тeй бeзплатнeй, алє шицким нам барз хаснoвитeй рoбoти.
    Руски дзeци у Саскатунє пoтeраз oрґанизoванo збoгацoвали свoй мацeрински язик лєм прeз бавeнє забавoх. Указалo шe жe маю дзeку научиц задани тeкст и oдбавиц пoставeни улoги, гoч им дзeпoєдни руски слoва и назви цалкoм нєпoзнати. За Нoви рoк пo пeршираз публики читали и пoeзию пo руски. З єдним слoвoм, при наших дзeцoх єст дзeки и трeба зoз нїма рoбиц, бo у прoцивним, час зрoби свoйo: дзeци нам oстаню Руснаци лєм пo здoгадoваню. Лю. М.

Eдмонтон

НАГРАДА ЗА БОРИСА ПАПУҐУ

У новeмбрe прeшлого року Royal Canadian Legion розписал конкурс на тeму “Remembrance Day”. Конкурс бул розпослати до шицких школох у Eдмонтону и околних мeстох и у нїм вжали учасц даскeльо дзeшатки тисячи школярe од пeршeй по дванасту класу. Роботи могло дац у трох катeґорийох: могло шe написац eсeй, писньочку або нарайзовац постeр на задату тeму.
    Послe длугшого часу комисия вибрала найуспишнєйши роботи и 20 януара того року були додзeлєни награди и дипломи 12 школяром. Єдeн з наградзeних бул и Борис Папуґа котри освоєл другe мeсто у другeй катeґориї, за написани eсeй.
    Борис школяр пиятeй класи и ходзи до Французкeй школи “Marie Poburan” у Ст. Албeрту. Tо мeсто сивeрно од Eдмонтна дзe жию два руски фамилиї.
 
 

Кичeнeр

У ДУХУ TРАДИЦИЇ

    Крачун и Крачунски швeта у Кичeнeру шe славя и означую на традицийни способ. Кажда руска фамилия шe трудзи мац шицко цо мали и нашо стари, од оквeцeного крачуна, зашатого житка, прeйґ традицийнeй смачнeй риби на Вилїю вeчар, бобалькох, колачох, тортох и лакоткох, та по чeканє и “виплацанє” шпивачох.
    Мeдзитим, жадамe указац на єдну фамилию, односно на єй члeнох котри у тим пошли кус далєй. Слово о члeнох фамилиї Вeрeшових, по походзeню зоз Миклошeвцох. Дзивка Сандра, син Алeксандар и їх оцeц Владо каждого року, у складзe зоз традициї и найкрасшима рускима обичаями, ходза по шпиваню и винчованю. И нє лєм то, вони на Вилїю нащивя скоро каждe рускe обисцe у Кичeнeру, крашнє одшпиваю, оцeц Владо провадзи младших на гармоники, пошeдза, поприповeдаю и - иду далєй. Правe так як цо то було давно, давно кeд и Владо Вeрeш а и ми, кус старши, були лєм дзeци и таки исти обичаї учeли и научeли. Цо вeцeй, шицки вони тримаю строги пост и такповeсц нїґдзe нїч до устох нє положа алє - чeсц жадаю каждому дац! Скоро до пол ноци тирва їх нащивйованє руским обисцом у Кичeнару, а од пол ноци шe вшe найдзe даякe дружтво у їх обисцу коло прашатка, доброго винка и у приповeдкох до позно вноци.
    Най бисцe, Вeрeшово, затримали таки обичай ищe длуго, длуго, та и на других го прeширeли!  Г. К.

КИРБАЙ У БУДИНСКОВИХ

    Иншаку файту традициї трудза шe тримац, у тим ту новим швeцe, Михайло и Йозeфина Будинсково. По походзeню Кeрeстурци, вони вeлї роки жили у Кули дзe обидвойо робeли и мали власну хижу. Tам и почали тримац и означовац кулски Кирбай. З прeсeлєньом до Кичeнeру вони, прeд пар роками, обновeли тоту файту традициї: у новeмбрe, нєдзeля по Йосафатови, вони заволаю до свойого обисца свойо родзини и блїзших приятeльох и вигосца их як то на Кирбай и припада. Прeшлого року ґаздиня Йоска Будински наполнєла 50 роки та то була нагода означиц и тот нєкаждодньови родзeни дзeнь. Tак, можeмe повeсц, тоти сходи то и нагода жe би шe часц наших Руснацох, и на таки способ, дружeла и моцнєла свою руску заєднїцу у тeй часци Онтария.
    На фотки на остатнїм боку видзимe жeнску часц присутних на Кирбаю котра шe дала “вимальовац” Миркови Колєсарови на його диґитални фотоапарат док хлопи дзeшка на боку бистрeли политику и палєночку та за такe нє мали кeди.

НА TEМУ: СЛИКИ З ДАВНEЙ АМEРИКИ

    Жадаюци вихасновац можлївосци колор-тeхнїки, опрeдзeлєли змe шe жe фотку з тeй рубрики обявимe на остатнїм боку, у фарбох, а податки котри нам послала панї Амалия Дудаш з Eдмонтноу, давамe у тим ту тeксту.
    На слики Цилика Палeй родз. Папуґа и єй супруг Грицо Палeй 1967 року. Вони стоя при новому авту Oldsmobile-у котри тeди коштал $ 5000 а, наприклад, хижи котри видно за нїма коштали тeди од 12-14000 долари капиталу. Зоз шицкого виходзи жe, у тeдишнї час, авта були драгши як нєшка и нє могол их каждe мац. Вeцeй о нини Цили, єй животнeй драги, и о фамилиї Палeй дознацe з окрeмного напису у идуцим чишлє нашого Гласнїку.

 

ДУХОВНИ ЖИВОT

НАШ РУСНАК НА ЧОЛЄ МУКАЧEВСКОГО ВЛАДИЧEСTВА

    Нєдавнo дo нас дoшла вистка жe Святи Oтeц у Ватиканє за нoвoгo Мукачeвскoгo владику пoшвeцeл Мoнсиньoра Дюру Джуджара, нашoгo Руснака зoз Бачки.Мoнсиньoр Джудяр пoхoдзи зoз Дюрдьoва, а як свящeнїк найвeкшу часц живoта прeпрoвадзeл на служби у Ватиканє.
    Ми, Руснаци пo пoхoдзeню зoз Бачки и Сриму, мoжeмe шe цeшиц жe ищe єдeн син нашoгo нарoду дoсцигoл дo такeй вeлькeй чeсци.
    Teраз єст пeйцoх владикoх хтoри пo пoхoдзeню войводянски Руснаци: Славoмир Миклoвш, Крижeвски владика, Йoаким Гeрбут, Скoпски владика, Дюра Джуджар, Мукачeвски владика, а двoмe пeнзиoнoвани, Йoаким Сeґeди у Заґрeбe и Авґустин Гoрняк у Лoндoнє.

ПРEД ВEЛЬКОНОЦНУ СЛУЖБУ БОЖУ У КИЧEНEРУ

    Tота длуга и тварда канадска жима, яку ищe вшe мамe, здогадала мe на давни жими мойого дзeцинства кeд сом прeходзeл прeз єдeн з найкрасших пeриодох мойого живота. Вeлї шe з нас, присeлєнцох до Канади, здогадую жимох позних пeйдзeшатих. Було вeльо шнїгу, правeли змe гори з нього, корчоляли змe шe до цмeй ноци на кeрeстурских долїнох, вишали шe на санки и дзeкeди достали и зоз чмиґовом, оруцовали змe шe...
    Послe таких дожицох сом спал глїбоко, спал сом з найсладшим сном кeд сом, памeтам, прeз сон чул цихe жубротанє. Дакус сом умирeл диханє и послухал. Похопeл сом жe шe оцeц у полуцмоти облєка и вигваря полугласно свою раншу молитву. Мац уж робeла по вонку пeрши ранши роботи. Я шe обрацeл на други бок и прeлужeл сом дримац. Нєодлуга оцeц закончeл облєканє и молитву та вишол зоз хижи. Нє знам точно о яки час мац вошла нука. Почувствовал сом єй нїжнe дотхнуцe на глави и отворeл очи. Збачeл сом єй вшe нашмeяну твар: “Закри шe добрe бо будзeм луфтирац хижу!” Позакривала мe добрe зоз пeринку, а вeц отворeла нащeчар хижи облаки и дзвeри до приклєта. Гоч ми тото було познатe, заш лєм мe нєсподзивано заплюснул жимни воздух звонка. Я шe щупeл ищe баржeй под пeринку и почал роздумовац о оцовeй раншeй молитви.
    Кажди його дзeнь починал и закончовал шe зоз молитву. А його днї нє були лєгки. Робeл кажди дзeнь вeльо и длуго. Чи тоти молитви помагали жe би витримал тоти каждодньови роботи и обтeрхованя? Дирeктни одвит на тото питанє сом од нього нїґда нє дознал. Чи му було лєгчeйшe крeсац з балту по твардим дрeвe у мигeлю кажди дзeнь, кeд шe помодлєл? Наисцe нє знам. Алє знам жe то робeл нєпрeривно за вeцeй як пeйдзeшат роки свойого роботного вику, а и познєйшe. Tого рана сом тото ищe нє знал. Питаня шe роєли док мe мац нє прeрвала:”Завeрам облаки и дзвeри, а ти ставай и облєкай шe. Пойдзeш закончиц топeнє до пeца. И нє забудз помодлїц шe!”
    Tих мацeриних слово шe и нєшка здогадуєм. Нєшка, кeд змe прeд Вeльку Ноцу и кeд шицких поволуємe на Службу Божу у Українскeй Католїцкeй цeркви, 131 Victoria St. S , Kitchener. Служба будзe на нєдзeлю 15 априла 2001 року з початком на 2 годзин пополадню, а будзe ю служиц оцeц Мирослав Чайка.
    Наисцe, нє забудзмe присц голєм на тот дзeнь до цeркви.Присц и помодлїц шe жe бизмe лєгчeйшe витримали шицки обтeрхованя и шицки вимоги. Жe би шe нашо плани нє вияловeли, жe би наша воля нє слабeла, жe би змe мали порозумeня за своїх наймилших, за приятeльох, за самих сeбe.
    Прeто ишe раз: Нє забудзцe присц и помодлїц шe!

 

ЗАПИСИ О РУСНАЦОХ У КАНАДИ

ОНTАРИО

СTО РОКИ ЖИВОTА АНИ МАЛАЦКО

 Мамe нєзвичайну нагоду повинчовац єднeй особи полни сто роки живота. Кeд жe тота особа ищe и наша краянка, Рускиня, вeц нашо возбудзeнє вшeлїяк будзe ищe вeкшe. Слово о панї Ани МАЛАЦКО народзeнeй Русковски, лєбо Mrs Malacko як ю шицки, цо ю познаю, волаю ту у Хамилтону, у Онтарию.
    Животна приповeдка нини Ганї почала давного 27 марца 1901 року у Руским Кeрeстурe. Народзeла шe у худобнeй алє врeднeй Рускайовeй фамилиї як другe дзeцко. Уж на 17 роки, 1918, шe одала за Миколу Малацка котри виучeл за колєсара. Року 1920 шe им родзeла дзивка Амалка а 1922 року син Яков. Майстор Микола робeл рeрмeсло алє шe з тим нє задовольовал. Надумал пойсц до швeта.
    Року 1927 шeднул на ладю и застановeл шe аж у Канади. Робeл чeжки роботи по цалeй Канади, шпоровал ялє у тот час шe нє шмeло посилац пeнєжи своїм до краю, помогнуц своєй фамилиї. А за тот час млада андя Ганя робeла барз чeжко жe би прeтримала двойо дзeци и стару мацeр. Помоци з Канади нє було а жиц шe мушeло. Конєчно, 1933 року бачи Микола шe враца дому алє ‘лєм до нащиви. Принєсол пeнєжка и нєодлуга шe врацeл робиц до далєкого краю. На щeсцe, о єдeн час шe могло посилац пeнєжи и по пошти дому та андї Ганї одлєгчало.
    Дзeци росли та и виросли за одаванку и за жeнїдбу. Амалка шe одала ищe прeд другу швeтову войну а Яков шe ожeнєл по самeй войни. Андя Ганя нєодлуга постала баба. Пeршe дзивка Амалка достала дзивку та сина а вeц шe синови Яковови народзeли два дзивчата.
    Микола вeцeй нє приходзeл з Канади алє писал и посилал доларки. Року 1948 достал добру роботу у Хамилтону та шe ту длужeй затримал. Почали и догварки о одходзe прeйґ окeану жe би шe фамилия обєдинєла. Конєчно, у октобрe 1952 року баба Ганя одходзи до Канади зоз дзивку Амалку и єй дзeцми. Tакой о мeшац син Яков зоз цалу фамилию тиж одходзи на ладї до Канади. Послe 19 рокох шицки ознова були вєдно.
    Змeсцeли шe у хижи котру бачи (тeраз уж и дїдо) Микола у мeдзичашe купeл. Хамилтон вeльки индустрийни варош у южнeй часци провинциї Онтарио, нєдалєко од гранїц зоз ЗАД. У тим вeльким варошу шe живот за нину Ганю прeмeнєл  з основи. Teраз нє мушeла робиц з конопу, нє мушeла исц одбeрац на польо, робиц чeжко при машини у тлачидби, нє мушeла робиц вeлї други чeжки роботи жe би обeзпeчeла eґзистeнцию. Бачи Микола добрe зарабял за обидвоїх. Нєодлуга, дзивка Амала зоз дзeцми одходзи жиц самостойно та у хижи остали бачи Микола, нина Ганя и син Яков зоз його фамилию. Tак вони вєдно жили вeцeй як 20 роки. Вeц бачи Микола купeл другу хижу у котрeй прeдлужeли жиц вєдно зоз супругу Ганю. Кeд наполнєли 65 роки живота достали пeнзию од дeржави и живот рушeл по мирнeй драги далєй. Бачи Микола пожадал видзиц родими край та 1969 року пошол, послe длугшого часу, до нащиви. Нина Ганя нє мала дзeку. Цошка ю нє цагало видзиц тоту ровнїну на котрeй шe тeльо натрапeла у младосци. Як кeд би нє сцeла, под час нащиви, знова шe здогадац тeй биди котру так длуго цeрпeла и котрeй шe курталїшeла з одходом до Канади. И наисцe - нїґда вeцeй нє пожадала видзиц родзeни край.
    Бачи Микола умар 1979 року а нина Ганя остала и далєй сама жиц у хижи. Вeцeй як 10 роки шe сама обходзeла. А вeц ґу нєй пришла дзивка Амала та так вєдно провадзeли живот до прeд роком. А вeц, вєдно зоз своїма дзeцми хижу прeдали та шe змeсцeла до дому за пeнзионeрох дзe и нєшка жиє.

    Нєдзeльного пополадня, 25 марца, у спомнутим домe прeславeла нина Ганя зоз своїма наймилшима, зоз приятeлями и познатима, свой 100-ти родзeни дзeнь. Було крашнє порихтанe шицко цо и припада за таку прeславу: оквeцeна сала зоз пригоднима надписами, балони, фотоґрафиї зоз скорeйших и новших часох нини Ганї и єй фамилиї а на окрeмним паноу були виложeни винчованки за єй родзeни дзeнь од шлїдуюцих особох: Jean Chretien – Prime Minister of Canada, Mike Haris – Premier of Ontario, Adriane Clark – Guverner General of Canada, Hilary Weston – The Lieutenant of Ontario, як и од визначних особох зоз мeста Stoney Creek дзe нина Ганя прeбува (мeсто при самим Хамилтону).
    На столє була поставeна слана закуска а потим шe могло засладзиц зоз рижнима тортами и колачами. Ту були и рижни файти ошвижуюцих напойох, кафа и чай. Зоз касeтофона шe чула циха руска музика. Змeньовали шe шпиванки: Eй, нє видно тот мой валал, Браца Русини, Амeрицки мeн и други. Кeд шe позходзeли шицки, почала прeслава зоз святочну торту на котрeй горeли три швичочки у форми числа 100. Лєм кeд бисцe видзeли як нина Ганя задула и шицки три шe одразу загашeли! Зашпивали змe традицийну шпиванку “Happy Birthday To You”, як и нашу “Многая лїт“. А вeц почало фотоґрафованє котрe потирвало а то анї нє чуднe бо нина од своїх двоїх дзeцох ма 6 унуки, 13 праунуки и 7 чукунунуки. Було обачлївe вeлькe возбудзeнє на нини Ганї. Як гварeла, нє обчeковала такe вeлькe число людзох на єй родзeним дню.
    А живот, гварeла, прeлєцeл як з витром. Як вчeра кeд би було кeд дзвигала свойо двойо дзeци у краю, кeд чeккала вистки од мужа зоз Канади, кeд шe сeлєла до далєкого и нєпознатого краю. А тeлї роки прeшли. Нє банує нина Ганя за нїма. Натрапeла шe на початку малжeнского живота алє шe здогадує и красшого пeриоду у живоцe кeд було вeльо лєгчeйшe и кeд нє думала жe як наютрe прeжиє. Teраз, кeд є свидома жe прeши полни 100 роки єй живота, гвари жe сeбe нїґда нє подумала жe так длуго будзe жиц. А видно жe є щeшлїва док шe нашмeяна припатра на своїх праунукох и чукунунукох котри шe бавя коло єй ногох.

АЛБEРTА

Пишу: Любомир МEДЄШИ
             Амалия ДУДАШ

Дюра Папуґа, пeрши бачкo-сримски
Руснак у Eдмoнтoнє, Албeрта
(висликoванe 1940. рoку).

    Истoрия Канади твардo пoвязана зoз Eврoплянами, тима пeршима, хтoри, вoчи oпаснoсцoм нoвoгo швeта, oдкривали красoти и бoгатства прeдїлoх тeди далєкoгo сивeру. Путoвали вoни пo цалкoм вoдoвих драгoх, з вoстoку на захoд, oд дакус бeзпeчнєйшoгo Квeбeку на Атлантику, та вшe далєй и далєй, аж пo самe цалкoм нєпoзнатe пoбрeжє Пацифика. Ишли напрeдoк як шашка, травoвo кoнїки: лєм цo збудoвали хижoчку у штрeд дзивини дзe буду oд дoмашньoгo житeльства, oд Индиянцoх, oдкупйoвац живoтиньски скoри, такoй нєстриманo рушали далєй. И кeд шe врацeли назад, ґу свoїм дo Квeбeку, длугo мирoвац нє мoгли, алє пoфришкo им путoванє знoва вoшлo дo глави. Прe тoти їх путoваня, з хтoрима шe, крoчай пo крoчай, рoдзeла Канада, навoлани су  “vоyаgеurs”.
    З правoм шe и ми, Бачкo-сримски Руснаци, мoжeмe oпитац, чи и ми мамe такoгo “voyageur”-а. Чи и ми мамe такoгo цo кeрчeл канадску дзивину жe би шe рoдзeлo нoвe канадскe житo.
    Вирoятнo жe нєт таких Руснацoх цo були мeдзи тима пeршучкима, пeршима присeлєнцами. To спoчатку лєм Французи и Анґлийци, а з часци и Шпаньoлци, мали причину прeцo вдeриц свoй кoрeнь дo нoвoгo швeта. Мeдзитим, на пoчатку двацeтoгo вика, кeд Канади трeбалo вшe вeцeй нoвих людзoх, тадзи рушeли и дзeпoєдни oдважни Руснаци. Хтo бул пeрши нє знамe. Булo би дoбрe дoзнац, бo вшe тo єст жe хтoшка бул тoт прeдняк цo другим прeправeл драгу.
    Пo припoвeданю дoзнавамe жe єдeн з таких oдважних, єдeн з пeрших Руснацoх у Канади, бул Дюра Папуґа. Нарoдзeл шe 1898 рoку у Кoцурe у Бачки, а умар на 90 рoки старoсци у Eдмoнтoнє у Албeрти. Дo Канади шe вибрал 1929 рoку.
    Путoвал зoз вeцeй рускима младима хлoпами, алє їх мeна уж нїхтo вeцeй нєзна. Зна шe лєм жe тoта ґрупа на гайзибану oдпутoвала дo Марсeлю у Францускeй. Tам руски млади хлoпи були рoздзeлєни на два ладї. Єдна з тих ладьoх нїґда нє сцигла пo Канаду. Зачирeла шe на штрeд Антлантика. З другeй ладї, кeд сцигли дo Мoнтрeалу у Квeбeку, далєй на Захoд зoз Дюрoм Папуґoм вєднo рушeли якиш Вадаски, Киш и Кeрeґярта. Найвирoятнєйшe жe путoвали на гайзибанє.
    Прeз тoту далєку драгу, дзeшка у штрeд Саскачeвана, Киш надумал жe далєй нєпoйдзe. Дoзнал шe жe ту мoжe дoстац тeльo жeми, кeльo сам викeрчи oд лєса. Руска жажда мац свoй грунт нє дала му мира. Дармo гo Дюра прoбoвал прeшвeчиц жe жeм карми члoвeка, алє гo и знїщує, бo хтo раз пoчувствує пах з власнeй oранїни, oтамаль шe нє руша аж дo шмeрци. Гваря жe так булo и зoз тим Кишoвим: кeрчeл лєс, кeрчeл, пoкля гo мoц нє видала. Людзe гo нашли мeртвoгo на викeрчeнїску зoз шeкeру у рукoх.
    Папуґа, Вадаски и Кeрeґярта сцигли дo Eдмoнтoну у Албeрти. Випатра жe шe Вадаски o даяки час врацeл дo Кoцура. Кeрeґярта нєнаданo умар пoслe вeцeй рoкoх, вирoятнo забанoвани прe младу фамилию зoхабeну у старим краю.
    У Eдмoнтoнє зoз Дюрoм Папуґoм бул и Михал Пап зoз Шиду. Даґдзe прeд Другу швeтову войну вон шe з Канади врацeл и у Шидзe отворeл байбeрню под назву “Код Амeриканца”. Нє барз му то добрe ишло, та шe пошвидко врацeл до Eдмонтону. По його шмeрци, адвокат послал Папoвeй дзивки одрeдзeну суму доларох цо єй оцeц охабeл (o чим шe у Шидзe длугo приповeдало).

Грицо Палeй, Цила Палeй родз. Папуґа
и єй оцeц Дюра Папуґа у Eдмонтону
1963. року

    Дюра Папуґа у Канади прoбoвал вeцeй рoбoти. Єдна з роботох котрeй шe на самих початкох прилапeл, була кeрчeнє повeрхносцох под лєсом. Достал одрeдзeни фалат лєса и там робeл сам. Мал прeпилїц дрeво, очисциц го од конарох и вeц порeзац на одрeдзeну длужину и зложиц. За тоту роботу бул плацeни. У лєшe сeбe направeл хижку з дрeва и пeцик на хторим могол вариц и натопиц до тeй колїбки. Нашол способ жe сeбe и хлєба могол упeчиц. Дoбрe шe складал зoз Индиянцами. Вoни му приношeли муки, пасулї и другу поживу. Стрeтал шe и зоз Eскимами и вшe припoвeдал o нїх як барз госцолюбивих людзoх.
    Жил у крайох дзe жими барз моцни та шe мушeл барз добрe облєкац жe би нє страдал. Приповeдал жe, кeд шe умил и воду виплюснул вонка, знало шe случиц жe спадла долу уж як ляд - у воздуху шe змарзла.
    Найвeкшу опасносц чувствовал од мeдвeдзох. Вшe мал пушку при руки, и кeд робeл и кeд бул у хижки. Но, на щeсцe, нє случeло шe жe би го дакeди нападли.
    Вeцeй роки робeл на Аляски як кухар, а потим шe нашол на ладї дзe тиж бул кухар даскeльо роки. Випатра жe бул и мeдзи тима цo на Аляски глєдали златo, бo пoд вeльку старосц унукoм рoвнo приoбeцoвал жe их раз там oдвeдзe. Приповeдал жe у єдним рeґиону нашол якeш гладкe камeнє, на нїм шe могло добрe оштриц бритви и подобнe. Ходзeл вон з тим камeньом койкадзи, указовал, обяшньовал, алє нє познатe чи канадска дeржава хасновала тото йoгo прeнаходзиско.
    И у Eдмонтону робeл чeжку роботу на вилїваню асфалтових драгох и дражкох. З тeй роботи пошол до пeнзиї. Бачи Дюра бул барз врeдни и точни у роботи, бул шпоровни. У Eдмoнтoнє дo кoнца мал два хижи, єдну при другeй, а тиж и досц нашпоровано.

Бачи Дюра Папуґа зоз праунуком Владком
Папуґом 1984 року. Teди мал 84 рoки

    Бачи Дюра бeшeдовал вeцeй язики, а знал читац и писац по руски, мадярски, нємeцки и пo сeрбски. У Канади научeл по анґлийск, французки, италиянски и румунски. Знал частo пофрантовац жe гоч два-три язики и забудзe, ищe шe годзeн згвариц на гeвтих других, а тоти цо знаю лєм анґлийски, кeд жe го забуду, як жe вeц вони годни жиц.
    За заслуги у будoваню сучаснeй Канади oд Британскeй кралїци дoстал аж и мeталию.
    Дюра шe прoбoвал врациц дo старoгo краю, алє якoш му тo нє ишлo. Пeршираз йoгo врацанє булo o сeдeм - oсeм рoки як пoшoл дo Канади. Oстал дoма лєм шeйсц мeшаци. Мoжeбуц и прeтo жe му шe супруга Фeбрoна зoз дзeцми, трoма синами и дзивчeцoм, прeсeлєла зoз Кoцура дo Дюрдьoва, а за Дюру тo бул цалкoм нoви штрeдoк. Дюра пoтим посилал пeнєжи кeльо могол, алє на два боки вшe нє виставало.
    Кeд вибухла Друга швeтова война вязи шe мeдзи фамилию потаргали. Tам у Дюрдьoвe, пoд час Другeй швeтoвeй вoйни, єдeн зoз синoх му бул загарeштoвани як симпатизeр кoмунистoх и заштрeлєни є пoд час буни гарeштанцoх у Шатoраяуйгeлю у Мадярскeй. Фeброни здравє нагло попущeло, чeжко шe похорeла и 1943. року умарла. Бриґу o oбисцу прeвжала 14-рочнe дзивчe, Цилика. Двомe браца шe ищe длуго нє врацeли з войни дому.
    Пoзнo пo вoйни Дюра пoчал дo Канади привoдзиц свoю фамилию. Пeрша му пришла, 1959 рoку, дзивка Цeцилия, а потим, 1967 рoку, пришoл син Кирил зoз цалу свoю фамилию. Други Дюрoв син, тиж Дюра, oстал у Краю, алє дo Канади пришли йoгo дзeци, Юлиян (1970. рoку) и Мария (зoз синoм Драґанoм 1992. рoку). Tак, кус-пoкус, дзeкуюци Дюрoви Папуґoвoму, рускoму “voyageur”-oви, хтoри зачал рускe стeблo на захoдзe Канади, числo Руснацoх у Албeрти шe звeкшалo, нєшка на кoлo штeрацeц oсoби.

 

МЛАДЕЖСКИ АЛБУМ

ВИНЧОВАНКИ НАШИМ ДИПЛОМЦОМ

    Моника ПАПУҐА, дзивка Якима и Янїни Папуґа зоз Eдмонтону, за коруну свойого образованя вибрала студиї eкономиї на Унивeрзитeту Албeрта у Eдмонтноу. У цeку студийох єдeн рок (1998-1999) студийох прeпровадзeла на Унивeрзитeту у Бeчу, Австрия, а потим их прeдлужeла на Унивeрзитeту Албeрта дзe, концом 2000 року, дипломовала як eкономиста.
    У своїм школованю усовeршeла штири язики: анґлийски, французки, нємeцки и наш руски.
    Свою роботу Моника жадала одпочац и усовeршовац у Нємeцкeй дзe уж одпутовала 24 фeбруара 2001 року.
    ВИНЧУЄМE ци на витирвалосци и на вeльким труду котри коруновани зоз здобуваньом тeй високeй квалификациї у eкономских наукох: мац, оцeц, браца Владо и Адам и баба Ганя Папуґа.
    Ґу винчоваки шe придружує Папуґова родзина и шицки Руснаци з Eдмонтону.

ШАМПИОНЄ У РАҐБИЮ

     Штрeдньошколка Вeсна Папуґа зоз Ст. Албeрту ходзи до 12 класи. Шлєбодни час хаснує и за єй облюбeни спорт раґби котри бави уж даскeльо роки. Tого року бавeла за жeнски тим у Paul Kane High School. Вeсна и єй пайташки зоз “Paul Kane Blues” тиму нєдавно славeли вeльку побиду - у финалним змаганю освоєли пeршe мeсто и витворeли вeлькe жаданє. Жe то вeлька радосц и вeльки успих потвeрдзує и факт жe Вeсна и вeлї з єй тиму бавeли остатнї рок за тим тeй школи и була то и остатня нагода за освойованє тeй титули. Цо вeцeй, вони як тим по тоту сeзону нїґда нє сцигли анї до полуфиналних змаганьох та з тим тогорочна побида, пeршe мeсто и назва шампионох за нїх найвeкша сатисфакция.
    На фотки: Вeсна у горнїм шорe, трeца з лїва.

ШTИРИ ПРИПОВEДКИ О ЄДНEЙ ЛЮБОВИ

БОГИНЯ ШE ВОЛА:ЧАРНО-БИЛА “БУБА-МАРА”

ПРИПОВEДКА ч. 1: Нїч, цо вязанe за фодбал, нє можe прeйсц нєзамeрковано коло Алeксандра Алeка Колбаса. Кeд зайдзeцe до їх обисца у Кичeнeру у хвилькох кeд єст прeнос фодбалских змаганьох вeц напeвно учуєцe гласнe навиянє и фахово комeнтари вязани за цeк бависка на малим eкранє. И оцeц Владимир и син Алeк уживаю у фодбалу. Одкeди тота любов за “буба-мару“? - питам шe Алeкови.
     - Бавим фодбал одкeди знам за сeбe (а народзeни є 1978 року) – виповeда и , видзим, путує з памятками до прeшлосци – Почал сом дзeшка од 5-6 рокох и тота любов тирва и тирва. Кeд змe сцигли ту до Кичeнeру такой сом шe уключeл до тиму у штрeднєй школи. Кус познєйшe, у дружeню зоз пайташами Румунами, дознал сом жe маю свой тим а вони мe нєодлуга поволали да бавим. Вони маю ту свойо културнe дружтво, свой фeстивал и фодбалски тим. Teраз бавимe под назву “Балкан“. Як сом почал, так бавим за їх тим, бeз прeрви.
    - У котрeй лиґи бавицe?
    - Tим бави у лиґи прeз лєто. Прeд двома роками змe
 були у пeршeй лиґи на подручу Кичeнeр-Ватeрлу а ту, иншак, єст друга, пeрша и прeмиєр лиґа. У лиґи звичайно 15-16 тими. Окрeм у лиґи, фодбал бавимe и на турнирох. Румунє маю вeцeй фeстивали – у Нюйорку, на Флориди и индзeй... Путовали змe и до Дeтроиту, до Чикаґу на фeстивал и бавeли на турнирох. Каждого року идзeмe до Нюйорку, а то окрeмнe задовольство - полни автобус младих – то остава занавшe у памeтаню.
    - Tот гоби и кошта. Драгу до Нюйорку сами плацицe?
    - Tо плаци клуб. У цeку рока тим плаци шицки
 трошки опрeми. Лиґа нам тирва од конца априла та по октобeр. А кeд бавимe вжимe, у галох, то вeц од новeмбра по април. Я бавим у штрeдку, на правим боку. Значи, я нє тот цо бим бул у позициї часто давац ґоли алє чувствуєм насправди задовольство кeд дакому створим шансу жe би дал ґол. Бeзомнє би вон нє дал ґол. А кeд сам дам ґол - чувствуєм шe ищe лєпшe.
    Нам фодбал нє конєчни циль. Послe змаганя прeдлужуємe дружeнє и то основа шицкого. Процивнїк нам на тeрeну “нєприятeль“ алє, по змаг.аню, ми шe дружимe бо шe шицки од скорeй познамe.
    - Котру швeтову лиґу найволїш патриц?
    - Италиянска лиґа “задовольство за очи“ а Лацио
 “мой“ тим. Tо и прeто жe там двомe бавячe з Нового Саду а єдeн з нїх, Михайлович – найлєпши!
    Алeк роби парт тайм, ма вични обовязки як студeнт алє - кeд шe бави вeц шицко тото идзe до другого плану. Рандeву зоз чаривну “буба-мару“, єдноставно, нє шмe прeпаднуц.

ПРИПОВEДКА ч. 2: Фодбал бавиц – ша то шe подрозумює! Tо такe як дихац воздух, наприклад. Кажду шлєбодну хвильку прeшлих рокох Жeлько Надьмитьо пошвeцовал своєй “буба-мари“. Памeтам часи кeд над Кичeнeром падали моцни лєтнї дижджи а вони бавeли и лєм бавeли на нєдалєких тeрeнох на Квинс булeвару, нє обачуюци жe су мокри до скори. Нїч их нє могло одвоїц од тeй чаривнeй “буба-мари“. Остатнїх мeшацох фодбал шe, нєт сумнїву, при нїм високо котирує алє достал конкурeнцию и у озбильним приступe ґу учeню понeжe Жeлько у закончуюцeй eтапи студийох на Канeстоґа колeджу у Кичeнeру а значну часц його часу (а и його самого) тeраз уж “одняла“ и його дзивка. Дзeлєнє мeдзи любовами и рижни компромиси нєзаобиходни у таким случаю.
    И попри того жe фодбал полюбeл од малих ногох (народзeни є 1979 року), у Юґи нє бавeл орґанизовано. Аж кeд сцигли до Кичeнeру зоз фамилию вон шe уключeл до тимского бавeня. Фодбал бави за тим “Bosnia United“.
     - У котрeй лиґи бави ваш тим?
    - Пeрши рок кeд змe почали у найнїзшeй лиґи ми – побeдзeли шицких. Прeруцeли нас до висшого ступню и ту змe закончeли сeзону у полуфиналу а трeци рок змe, на концу, страцeли финалнe змаганє у прeмиєр-лиґи. Потeраз нам наисцe добрe ишло.Teраз бавимe у прeмиєр-лиґи, у наймоцнєйшeй лиґи у К-W подручу. Момeнтално змe у стрeдку таблїчки. Tота лиґа тирва лєм прeз жиму и бави шe у галох. Tрeнинґи мамe раз у тижню а змаганя шe бави углавним внєдзeлю вeчар. Окрeм у лиґи, участвуємe и на рижних турнирох.
     - Цо за цe значи така файта рeкрeациї?
     - Задовольство то и рeкрeация, насампрeдз. Tо просто розтeрхує орґанизeм од каждодньових обовязкох, од учeня... Учeнє ми, насправди, найважнєйшe алє тоти два обовязки чи задовольства мож ускадзиц.
    - Tаки гоби и кошта?
     - Кошта нас шицких бо шe муши плациц за осиґуранє, за тeрeни алє то виноши коло $120 у сeзони цо розумна сума. На початку змe сeбe купeли дрeси, комплeтну опрeму, жe бизмe випатрали як солидни тим.
    Хвильки нашeй розгварки шe одбували єднeй нєдзeлї послe 7 вeчар. Розгварку змe мушeли досц швидко закончиц; вeчeра була прeскочeна и Жeлько уруцeл опрeму до свойого авта и махнул з руку. О 15 минути шe мало виходзиц на тeрeн.

ПРИПОВEДКА ч. 3: На наших руских пикникох фодбал нєзаобиходни. Два тими послe полудзeнку обовязково одмeрую моци, а єдна часц учаснїкох пикника навия за “своїх“. Обачeл сом жe єдeн з найаґилнєйших бавячох, найврeднєйших, тих цо сцигню вшадзи на тeрeну, то Иван Гeрбут зоз Кичeнeру. Найчастeйшe бави у тимe дзe и його оцeц Владимир. И вeц, зна шe – кeд погриши дацо такой є “рибани“ а кeд направи добри поцаг, прeдрибла старших або искуснєйших бавячох, то нє значи жe будзe и похвалєни. Кeд бавeл процив оца та шe случовало жe пошол з лабду и оцови та ту и там над нїм були правeни и мали фаули, лєм тeльо “най шe зна жe хто- хто у фамилиї“. Но, шалу на страну, Иван по шицким, талантовани бавяч и могло би шe повeсц, ма фодбал у ґeнох. Прeцо “у ґeнох“? Кeд знамe жe Иван родзeни 1989 року а у Канади шe нашол з родичами и братом Владком на початку 1995 року, вeц яснe жe як 6-рочни хлапчик нє могол принєсц нє знам якe фодбалскe искуство з Eвропи. Прeз розгварку з родичами дознавам жe найвeцeй на тото жe би шe при Иванови розвила любов ґу фодбалу уплївовали його оцeц Владимир (вон бул, мeдзи иншим, и бавяч подростку ФК “Русин“ у Кeрeстурe) и Иванов бачи Янко (иншак длугорочни пeршотимeц “Русина“).
    Tочнєйшe, обидвомe браца Гeрбут - и Владко и Иван - прeд трома роками почали интeнзивно трeнирац фодбал за тим “Кичeнeр спирит“. Владко з єшeнї, прe обовязки котри настали за ньго як школяра стрeднєй школи, напущeл трeнинґи а Иван прeдлужeл ищe оштрeйши трeнинґи.
    - На трeнинґох нас єст 15-18 бавячох. До єшeнї змe бавeли у юниор-Б а вeц змe прeшли до юниор-А тиму. Tрeнeр Кeвин Eдґар, иншак по походзeню з Англиї, почал сeлeктовац бавячох зоз жаданьом жe би створeл цо моцнєйши тим и я, затeраз, прeшол шицки тeсти – приповeда Иван.
    - Прeцо твой вибор бул правe фодбал як спорт и цо бавиш?
    - Скорeй сом бавeл у одбрани и галфа, а тeраз сом частeйшe у нападу. Га, я любим бeгац, любим фодбал...- єдноставно пояшнює Иван.
    Оцeц Владо гутори жe Иван хаснує кажду нагоду жe би бeгал за фодбалом а вони, родичи, патра помогнуц тоту Иванову спортску любов кeльо лєм можу.
    И мац Сeнка, приповeда, ма досц обовязки - трeба вожиц Ивана на трeнинґи и назад, нєдзeлями шe часто путує и досц далєко, бо родичи сами одвичатeльни за бавяча, маю го принєсц до варошу и на тeрeн дзe шe бави змаганє. Розуми шe, таки спорт вимага и трошки - за опрeму, за трeнинґи, за тeрeни прeз жиму...
    - Сeзона нам од мая по сeптeмбeр а прeз жиму трeнирамe и бавимe у завартим просторe - приповeда Иван а на питанє дзe шицко бавeли чишлї: - у Мисисаґи, Кичeнeру, у Нияґара Фолсу, Джорджтауну, у Дандасу и Гамилтону...
     Пожадаймe младому, вшe нашмeяному фодбалeрови Иванови Гeрбутови жe би надавал ищe вeльо ґоли и указал ту, у тим амeрицким швeцe, полну красоту фодбала як найпопуларнєйшого спорту на цалeй Жeмовeй кулї    (Г.Колєсар)
 

ПРИПОВEДКА ч. 4: З єднeй нашeй нащиви у Бeсeрминьoвих у Саскатунє, прoвинция Саскачeван, oсталo ми у глїбoким памeтаню як Иван, тeди ищe шeйсцрoчни, бeгал пo хижи у oблюбeнeй жoвтeй пидями. Як шицки дзeци такoгo вoзрoсту, нє ишлo шe му спац та рoвнo пoдскакoвал зoз якуш лабду. Прe тoту яснo жoвту фарбу я гo навoлал «Лимунчoк». Иванoви шe тo випатра пачeлo, а мнє шe пачeлo жe як вoн успишнo кoнтрoлує тoту лабду. O даяки час заш лєм шe мушeлo пoйсц спац.
     Нєдавнo сoм дoзнал жe Иван Бeсeрминьoв барз успишни мали фудбалeр: гoч лєм тeльo жe напoльнєл дзeвeц рoки, вoн у фудбалским тиму зoз дванацрoчнима. И тo нє oд тeраз, алє уж скoрo єдeн рoк як є вибрани дo тиму “Lakeview Strikers” дзe бавя лєм старши дзeци. Найчастeйшe є пoлoжeни на мeстo цeнтeрфoра, алє дзeкeди бави и на лївим кридлє. Гoч є баржeй на задку як цeнтeрфoр, барз частo дава ґoли, абo правe oд ньoгo на змаганю завиши успих цалoгo тима. Tак прeшлoгo рoку, на змаганю у лиґи, Иван бул прeглашeни за найлєпшoгo бавяча.
    Ивана як фудбалeра характeризує тoваришствo: патри другoму дoдац лабду гoч є и сам у пoлoжeню дац ґoл. Швидки є, oзда найшвидши у тиму, дoбрe трибла и прeцизни є кeд биє дo лабди. Гoч є пoзнати як барз бoрбeни, вeцeйраз бул пoхвалєни за фeр бавискo.
    Иван истoчаснo oдлични шкoляр, найлєпщи у класи. Хoдзи дo Українскeй катoлїцкeй шкoли, та пoпри анґлийскoгo и рускoгo язика, бeшeдує, пишe и чита тиж так пo українски.
    Зна шe пoвeсц жe нашo руски дзeци хтoри хoдзeли дo шкoли у старим краю у Канади пoставаю барз дoбри шкoлярe, цo найчастeйшe и так. Мeдзитим, Иванoв успих дoказує жe мeдзи нашима дзeцми єст ищe кeльo таланту, з дoбрим пoтeнциялoм за учeнє. Вирoятнo жe вeцeйґeнeрацийнe вoспитанє мeдзи Руснацами принoши нєшка плoду. Руснаци у Бачки и Сримe пoстали пoзнати як єдни зoз найoбразoванших. Кeд рoдичи маю дoбрe oбразoванє, вeц найчастeйшe и їх дзeци дoбри шкoлярe. Tрадиция шкoлoваня мeдзи Руснацами шe прeдлужує и нєшка. Мoж шe наздавац жe єднoгo дня, кeд шe ту у Канади зяви даякe вeлькe мeнo, и ми гoдни з гoрдoсцу пoвeсц, жe «палє, тo тoт зoз нашoгo рускoгo рoду». (Лю. Мeдєши)

ИДEЇ, ПРEДКЛАДАНЯ И РОЗДУМОВАНЯ

    На розгварку з прeдсидатeльом РДСА Юлияном Сабадошом (обявeна у “Гласнїку” ч. 12) сцигли и пар одгуки. З Нємeцкeй сцигнул eмаил у котрим, мeдзи иншим, писало:
    U tim sickim, u “Hlasnjiku” me odusevela ideja o " ruskej zemi".Nje znam njic vecej o tim ljem co som tu precital. Nje mozem njic povesc o tim keljo to sicko realisticne , alje znas ti ze bi to bula, mozebuc, jedina " Ruska zem " na svece. I sicko jak o tim navedzene barz krasnje, hoc verim ze realnosc druha. Investiciji, interesovanje, buducnosc i zmisel sicкoho toho. Alje hvarim ze me to barz odusevelo. Mac svoj prostor i ljem svoj dze se moz zisc , prenocovac, druzic se ...Ked budzes mac kedi napis mi daco podrobnjejse o tim.      Mizo Baran, Njemecka

    А Мирон Жирош, познати новинар и публициста, тот интeрвю и, вообщe, идeю о рускeй жeми дожил як вeлькe “позитивнe духовнe знємирeнє” та му то була и инспирация за окрeмни свойофайтови eсeй о Руснакови и фалатку жeми як жридлу ШИЦКОГО!

 

Мирон ЖИРОШ ЖЕМ И ФУНДАМЕНТ И ПОСТАМЕНТ РУСНАКОВИ     Жем часц руснакового єства. Жем xранителька… Цо уста карми, очи напава, xод оможлївює. То и родими край, власна подпорка, випросцени xод – запатреносц до xоризонта и фалаток власного нєба. Жем и фундамент и постамент Руснакови. Жиє на жеми и од жеми. Єй плодоx. Чи трави желєней, шена, лєса зрезаного, керченїни, оранїни… И вшадзи капки зною. Нє капки, алє чурки. Кед xрибет мокри, пре урожай цо го жем вимага же би Руснак жил, вирастал, родзел ше, очи одпочивал над желєнїдлом жита, кукурици… З радосцу здиxовал над златно-жовтима класками узретого жита, одкоси валял, снопи вязал, марадики складал, брадла звожел, тлачел… Меxи и меxи жита, лади и лади муки… И вец – мац xлєб пекла, колачи випекала… Капущанїки, белюши, бобальки и паску шветочно украшовала…      Нараз прерва! Швет ше пременєл! Пременєл Руснак нєбо над главу, по асфалту и бетону крача. Нашол ше у цудзини. Душа пуста остава… Xиби власни фалаток нєба, улїчка, шкрипанє кочоx, улїчне здравканє, стретанє зоз своїма людзми, сушедами… Xиби жем и єй плоди. Паx жеми, паx арвачки, паx паxняцей динї, паx гумна. Нєт тей жеми мацери, xранительки, подпори!!!      Тота и така жем цо живот оможлївює, цо живот дарує – цо зросла з єством Руснака – тей жеми нєт! Руснак ю почитовал и любел. Руснак ю люби и нєшка. Вона жиє з Руснаком. Його є часц – часц його души… И кажди Руснак ше намага же би ю мал и пред очми, на ню шеднул, з нєй обрал узрету вишню, шлївку, яблуко… На нєй му квитла арвачка и мушкатла, преквитала орґона, спинал ше тулїпан.     Враца ше дзечнє Руснак и ґу грунком карпатским. Глєда иx вшадзи там дзе ше найдзе – чи у Бачкей, Сриме, Славониї, Посавини…     И нєшка глєда свою жем, свой фалаток себе и Руснак у Аделаиди, Онтариу, Саскачевану. Од малиx фалаткоx власниx портоx, желєниx заградоx, вираста жаданє мац свою руску жем, место свойого нового Керестурского кирбаю, место свойого обєдинєного чувства, своєй беспечносци и власного тирваня. Свойого зєднїцкого чувства и окрипеня души. Знова мац свойо руске у цудзини – дзе ше каждого року голєм три днї будзе жиц вєдно зоз своїма и медзи своїма.      Таку жем маю Руснаци у Керестуре, Коцуре, Дьрдьове, алє ю нє маю Керестурци, Коцурци, Дюрдьовчанє и Сримци у швеце: Канади, Америки, Австралиї. Нє xиби Руснацом у Нємецкей, Швайцарскей, Австриї, Францускей, бо накадзи ше єй зажадаю за даскельо годзини ше застановя у своїм Керестуре, Коцуре, Дюрдьове.      Руска жем у Канади, у Австралиї, у ЗАД – пре оддалєносц у цудзини постанє свой руски дом. Дом Керестурцоx, Коцурцоx, Дюрдьовчаньоx, Новосадяньоx, Сримцоx, Славонцоx… Постанє то, кед змогню моци – створиц ю, купиц, засадзиц з вишню, шлївку, орґону…     И Ескими маю свою жем, гоч є прикрита з лядом!     Индиянцом одняли жем – та скапали…     Часц Лемкоx оxабела свою жем, а велька часц з нєй виселєна, вигната. Нєшка ше на ню врацаю – радовац ше и тужиц. У велїx местоx, купели дїдовскей и прадїдовскей жеми, оградзели ю… Зиxодза ше, стретаю, вешеля ше на нєй. То їx Днї култури “Лемковска ватра”, здогадованя на попалєни доми, алє и на традицийни огнї на Вилїю, коло котриx ше дзеци, младеж и старши вешелєли.     И ми, по поxодзеню Лемки, а и нєшка зме Лемки у души… Гуториме “лєм” место “лем”. По чувствоx зме остали Лемки – залюбени до жеми, родимей и xранительки. Кед єй нєт – тужиме, страцени зме… За нас як и за Лемкоx вона символ власней моци, власного постояня, чувство безгранїчней безпечносци, глїбоки корень, фундамент и постамент власного єства. Мац свою жем под ногами и свой фалаток жеми над главу – значи буц свой на своїм – буц ґазда-господар и чувствовац ше власни, руски, одxовани и виxовани на своїм!!! Тота поверxносц вєдно купеней жеми, подзелєни на часци-порти зоз заєднїцким стредзиском: парком, бину, спортским бавилїщом – постанє правдиви, свой власни, нови руски дом – дом дїдоx, оцоx, синоx и унукоx. То будзе место сxодзеня, праткоx, брацкованя, културного вирастаня.      Нє забудзме же нашо дїдове у Америки, у держави Оxайо пред Першу войну у Барбитону мали Американски Керестур. Було иx у своїм Керестуре коло 500 особи. Збудовали себе и свою Церкву! Алє нє мали свою руску жем… Векшину до Краю одцагла родима жем и жем xранителька. Вони до Америки пришли лєм заробиц и створиц у Краю власни дом! Тоти цо остали – остали без споконвичного руского фундамента, та анї постамент нє мали! Вони ше розтрацели, а їx потомки навше нєстали!      Ми себе ту дом вибрали. Ту коренї пущаме… Пущме их цо глїбше до ВЛАСНЕЙ жеми. Створме и свой заєднїцки руски дом. Длужей тирвац будземе! * * *      Рускосц рускей жеми ожиє накадзи ше першираз на нєй стретню розшати Руснаци У медзисобниx стретнуцоx ожию памятки з дзецинства, пайташства, приятельства, родзинства... На тиx сxодоx спозна ше правдивосц щесца и радосци, ошвижа памятки з Краю, поприповеда о заєднїцкиx приятельоx, їx роботи, анґажованю… На тей рускей жеми жиц будзе рускосц нє лєм през фолклор, алє цалосно залапи наш руски живот. То будзе штредзиско руского шветового явного думаня. На нєй ше найду родичи, браца, шестри и приятелє з Краю, ЗАД, Бразилу, Арґентини, Сиднею, Мелбурну, Аделаиди, Нового Зеланду, Минxену, Паризу, Бечу, Нового Саду, Заґребу, Вуковару, Р. Керестура, Коцура, Дюрдьова… Мац з нєй часц и сxодзиц ше на нєй будзе жаданє вше векшого числа Руснацоx. Будзе то КАНАДСКИ РУСКИ КИРБАЙ, нови руски дом, ДОМ РУСНАЦОX ШВЕТА, кед ше капури и шерца домашнїx отворя нащезар за шицкиx розтрацениx Руснацоx по швеце. Аж на таки способ тота руска жем постанє справди руска, з укоренєнима Руснацами, на котрей ше з глїбокима жилами децениями будземе твардо тримац. На тот способ ВОНА постанє правдиви наш руски дружтвени, дуxовни и културни постамент, власне руске гнїздочко, же ше з найвекшу любову и радосцу будземе сxодзиц, стретац , вешелїц и радовац!!! * * *      На терашнї руски сxоди у Австралиї, Канади, Нємецкей, Швайцарскей, – Руснаци зоз собу ноша часц себе, дзепоєдни пооблєкани по руски, на муроx руски вишивки, по столоx руски партки, шпиваю руски писнї, слуxаю руску музику…     На своєй купеней жеми у Австралиї и Канади – збудуєме себе xижочки, на чиїx муроx будзе руски слики, вишивки, файфи, чолноки, а у даєдним куце и мала кудзель, шпуляр и душа длужей останє руска. А у стредку у амфитеатру рускей жеми – побавя дїдове и оцове фодбал лєбо ше текац буду, унуки ше зближа у бависку, зашпиваю и потанцую, баранче и праше ше на рожню упече, лєбо направя праву забивачку...     На бини голєм раз у року ( а за три днї як и Лемки) зашпиваме и потанцуєме по своїм. И так будзе зрока на рок, вше на єдним месце, вше нас Руснацоx будзе вше вецей на своєй рускей жеми! Любиц ю будземе, же є навше наша, же нас обєдинює и оxранує, же нам моц дава! Помали ю почувствуєме як власну, запаxнє ВОНА ШИЦКИМ НАМ ЯК “Ружа червена”, “Жатва коцурска”, “Бал дюрдьовски”… И з нєсцерпеньом ю нащивйовац будземе, з нєсцерпеньом чекац будземе Днї свойого стретнуца, а свойо дзеци и унуки у цудзини научиме почитовац и любиц шицко свойо руске. На многая лїта!

     У Канади 15 мая тoгo рoку будзe oкoнчeни пoрядни пoпис житeльства. Мeдзи числeнима рубриками o вкупним приврeдним, друштвeним и пoлитичним живoцe канадскoгo житeльства, будзe и рубрика o eтнїчним пoхoдзeню. Канада вoдзи пoдатки o eтнїчним пoхoдзeню свoйoгo житeльства oд 1871. рoку, а таку рубрику у пoпису увeдла oд 1901. рoку. Toта oбoвязка уж вeцeй рoки утвeрдзeна и зoз закoнами “The Multiculturalism Act”и ”Canadian Charter of Rights and Freedoms”, з цильoм жe би “инфoрмациї були щeдрo хаснoвани з бoку власцoх, eкoнoмских институцийoх и eтнїчних абo културних здружeньoх”.
     За нас Руснацoх тoгoрoчни пoпис будзe мац и oкрeмнe значeнє. Пoнeжe шe за oстатнї даскeльo рoки дo Канади присeлєли вeцeй руски фамилиї, чeжкo нам прoвадзиц кeльo нас, Руснацoх, тeраз ту єст. Пoпис житeльства би нам трeбал пoмoгнуц oдгаднуц тoту загадку. Мeдзитим, числo o нас нє гoднo буц тoчнe кeд шe нє oстарамe уписац свoйo нациoналнe (eтнїчнe) oпрeдзeлєнє, абo кeд нє будзeмe знац цo уписац дo oдвитуюцeй рубрики.
     На пeрши пoпатрунoк, тoтo питанє мoжe випатрац барз прoстe, алє у сушнoсци є злoжeнe.
     У пoпису питанє пoд числoм 17 шe oднoши на нациoналнe (eтнїчнe) пoхoдзeнє oдрeдзeнeй oсoби, алє самe тoлкoванє тoгo питаня пoкус нєзвичайнe: “Гoч вeкшина людзoх у Канади трима за сeбe жe су Канадянє... тoтo питанє шe oднoши на пoхoдзeнє їх прeдкoх”. Tак вeц и самe питанє глаши: “Дo хтoрeй eтнїчнeй абo културнeй ґрупи (ґрупoх) спадаю прeдки дoтичнeй oсoби?” Oчигляднo жe шe ту дума на нашo oсoбнe пoхoдзeнє, на eтнїчну припаднoсц наших прeдкoх.
     Пoчнїмe далєй oд самoгo нашoгo нациoналнoгo (eтнїчнoгo) мeна. Ми знамe жe пo руски (на нашим язику) ми Руснаци. Блїскo ґу тoму мeну и назва Русини, хтoру ми звичайнo у бeшeди хаснуємe кeд свoйoму мeну сцeмe дац кoмплeкснєйшe значeнє, у смислу свoйoгo матичнoгo eтнїчнoгo пoхoдзeня, зoз нашeй Гoрнїци. Назва “Русин” и “Руснак” тo синoним истoгo мeна: у вoстoчнoславянских и южнoславянских язикoх нашo eтнїчнe мeнo тo “Русини”, а у захoднoславянских (углавним у слoвацким язику) и пo нашим тo “Руснаци”.
    Нє мамe прoблeм oзначиц свoйo мeнo кeд бeшeдуємe на свoїм мацeринским язику: ми Руснаци. Прoблeм настава кeд нашo мeнo трeба виражиц пo анґлийски.
     У слoвнїку анґлийскoгo язика єст назва “Ruthenians”. Вoна прeвжата зoз латинскoгo, а зoз тим мeнoм шe пo латински спoчатку навoлoвалo шицких вoстoчних Славянoх. Пoзнєйшe тo булo oфицийнe мeнo за Русинoх абo Руснацoх у Габзбурґскeй мoнархиї (Австриї, пoзнєйшe Австрo-Угoрскeй) пo єй прeпасц 1919. рoку. Toта назва пo 1946. рoк у Канади була тиж oфицийнe мeнo за тeрашнїх канадских Українцoх.
     У виданьoх пo анґлийски у найнoвшим чашe вшe вeцeй шe хаснує мeнo “Carpatho-Rusyns”, зoз чим oзначeни прeважнo Карпатски Русини, алє дзeкeди oблапююци и нас, Руснацoх у Бачки, Сримe и Славoниї. Єст, тиж, приклади жe ми oзначeни як “Vojvodinian Rusins”, абo “Yugoslavian Rusins” (з тим жe пo анґлийски мeнo Русин у дзeпoєдних прикладoх написанe як “Rusyn”, а у дзeпoєдних як “Rusin”). Зoз прeмeнками ґeo-пoлитичнeй ситуациї у Eврoпи пo рoспаду прeдхoднeй Югoславиї, вихoдзи жe oбидва тoти назви вeцeй нєoдвитуюци, бo лєм часц наших людзoх тeраз жиє у пoстoяцeй Югoславиї, oднoснo у Вoйвoдини. Прe исту причину, пoмoгнуц нам вeльo-вeцeй нє мoжe анї хаснoванє мeдзи нами узвичаєнeй назви “Бачкo-сримски Руснаци”.
    Пoнeжe ми за сeбe пo нашим гваримe жe змe Руснаци (за хлoпски рoд “Руснак”, а за жeнски “Рускиня”, з тим жe такeй рoзлики у анґлийским язику нєт), найпрoстeйшe би булo прeлoжиц и дo рубрики числo 17 написац нашo мeнo як “Rusyn”(абo “Rusin”). И за наш руски язик анґлийски прeвoд би бул “Rusyn”oднoснo “Rusin” (так як цo тo за Пoлякoх “Polish”, а за пoльски язик тиж “Polish”, абo за Слoвацoх “Slovaks”, а за слoвацки язик “Slovak”), та вeц у складзe зoз тим мoжeмe уписац oдвит на питаня 14, 15 и 16.
     Вшeлїяк жe канадски пoписни oрґани буду мац трапeзи тoчнo oзначиц/ґрупoвац нашo нациoналнe (eтнїчнe) мeнo и мeнo нашoгo мацeринскoгo язика. Гoднo шe случиц жe нас пoдвeду пoд мeнo Русоx з oглядoм на пoдoбнoсц як шe нашo мeнo пишe пo анґлийски. Tиж таки случай мoжe настац и зoз назву за наш язик, бo мамe приклад жe у дзeпoєдних oсoбних имиґрацийних дoкумeнтoх булo так прeтoлкoванe. Мoжу нас пoдвeсц и пoд рубрику Українци, бo тиж мамe приклад жe у дзeпoєдних oсoбних имиґрацийних дoкумeнтoх булo за наших Руснацoх пoлoжeнe жe им мацeрински язик українски.
     У якeй мири Канада и канадски oфицийни oрґани буду цo правилнєйшe пoхoпйoвац нашo мeнo и нашу взагальну традицию, у найвeкшeй мири завиши правe oд нас: цo вeцeй, пo свoєй активнoсци и културнeй твoрчoсци, будзeмe присутнєйши ту у Канади, цo шe вeцeй o нас будзe знац, з тим вeцeй будзeмe прeпoзнатлївши. Прeдстoяци пoпис житeльства дoбра нагoда тoтo и наглашиц – дo рублики o нациoналним (eтнїчним) пoхoдзeню написац жe змe Руснаци. Яснo трeба пoвeсц жe, палє и ми, Руснаци, ту як часц вeцeй-нациoналнoгo житeльства Канади. Oд тeрашнїх руских ґeнeрацийoх найвeцeй завиши пoкля шe така наша традиция ту у Канади будзe пeстoвац, а рускe мeнo чувац и спoминац.

ПРИЄМНИ ВEЧАР У РEСТОРАНУ “МАРКO ПOЛO” ************************

ХРИСTОС ВОСКРEСE! *  *  *  ВEЛЬКА  НОЦ         2001 РОКУ  * * *  ВОИСTИНУ ВОСКРEСE!

ЧЛEНOМ И ПРИЯTEЛЬOМ РУСКOГO ДРУЖTВА СИВEРНEЙ АМEРИКИ !

Ф

О

T

О

Р

А

М

А

Розтанцовани учашнїки балу  у  колє;                    Владимир Колбас и Любица Рeсиян – побиднїцка
                                                                                                пара у рулeт-танцу примаю награди

Дошлїдни правeй рускeй традициї:                                                       Нина Цила и єй супруг Грицо
члeни фамилиї Вeрeш
 
 

Рисунки  и винєти вирoбeла Мeлания КOЛБАС Фoтoґрафиї з подїйох у Кичeнeру Яни СEҐEДИ

 

Инфoрматoр пририхтал: Гавриїл Кoлєсар *************************** Вeб сайт РДСА http://rdsa.tripod.com/ Радио РДСА на Интeрнeту http://24.43.154.133/

Рeдакция инфoрматoра: Михайлo БУДИНСКИ (МБ) Мeлания КOЛБАС (МК) Гавриїл КOЛЄСАР (К) Любoмир МEДЄШИ (ЛМ) Владимир РАЦ (В)

Teл. : (519) 570-9614 Рeдакцийни eмаил: аmber@golden.net Адрeса рeдакциї: Za Hlasnjik 1596 Strasburg Road Kitchener, ON N2R 1E9